hambuka wiwaraning jiwa jawi

enliven our understanding of javanese identity

MEMETRI BASA JAWI |EFFORTS TO SAVE JAVANESE

 

DHUDHAH-DHUDHAH LINGGANING BASA

 

Lenggah datan jenak, obah datan kepenak prasasat linobong, sakala manah legeg, puteg, buneg sasampunipun maos mawarni-warni pirembagan ngengingi mulur mungkredipun basa Jawi. Ing antawisipun wonten ingkang paring panyendhu bilih sinau basa Jawi punika karaosaken awrat, semanten ugi manawi katandhingaken kaliyan basa Indonesia ingkang tembung-tembungipun dereng nyekapi kangge ngrembag perkawis ingkang sakalangkung lungid, amila nasibipun basa Jawi ya ra sah ditangisi.

 

Ya ra sah ditangisi yen basa Indonesia ugi sangsaya kemproh kathah keceripun. Pamilihing lan pangrakiting tembung-tembung, wijang wijiling wicara, saha teteh titis tatasipun gineman sangsaya anebihi saking paugeran ingkang sampun gumathok, cetha wela-wela pranyata boten namung pinanggih ing antawisipun tetiyang abasa Jawi kemawon nanging ugi ing antawisipun tetiyang abasa Indonepunsialan.

 

Minangka tuladha, “Industri defense kita memang tidak capable untuk mensupply demand akan weapon-weapon baru yang lebih sophisticated,” kapireng rinacik ndakik-ndakik dening bapak menteri. Makaten wau ungelipun ukara ingkang kagyaraken dening Metro TV ing sawijining wanci ratri tabuh sewelas. Wong cubluk mituhu wuruk. Kita sok kepranan manawi wonten priyantun ingkang melar daya ciptanipun nggadhahi kasagedan ngracik ukara ingkang saged andayani gampil lan gamblang menggah ingkang dados suraosipun ukara wau, karana saking kaprigelanipun milah lan milih tembung-tembungipun kanthi trep lan manteb saha boten nalisir saking tatanan ingkang sampun ajeg, tegesipun jejer lan wasesanipun cetha lan gumathok saengga gampil dipunmangertosi dening akathah.

 

Kita ugi sok kepranan kapara malah remen tumut aniru-niru cengkokipun sawatawis tiyang utawi golongan. Punika nama limrah lan saged katampi ing bebrayan, sauger tetep ngertos-ingertosan boten adamel wor suh anggenipun sami lung tinampen wawan rembag antawisipun tiyang ingkang gineman lan ingkang dipunajak gineman. Bebasan “walik dadah sabibaripun babaran”, ing jagading basa, sangsaya werit, rungsit, lan remit racikaning ukara, punika kapara sok asring malah kaanggep langkung mranani, kados nalika kita olah bebantahan ing babagan susastra, kapitadosan, filsafat, teknologi, lsp.

 

Kosokwangsulipun, ukara-ukara ingkang rinacik prasaja malah sok asring pikantuk pambiji cubluk. Manawi makaten kawontenanipun, lajeng margi pundi ingkang kedah kita ambah? Punapa kita kedah tumut latah aniru cengkokipun bapak menteri kados tuladha ing inggil wau? Yen kena digawe angel, kenapa digawe gampang, lan kosokwangsulipun. Sangsaya prasaja anggen kita milih lan ngracik tembung-tembung saengga saged mbrojol dados ukara ingkang gampil dipunmangertosi, tamtu badhe wonten ingkang milih margi sanesipun ingkang langkung ndakik-ndakik lan karaos boten trep lan “njawani”, malah “ngarabi” utawi “nginggrisi”.

 

Dikotomi kados makaten punika badhe tansah wonten, ngantos waringuten tangeh lamun badhe saged dipunewahi. Ewah-ewahan ing basa ingkang kajurung lan kawengku dening satunggaling golongan mawi gegondhelan nunggil kapitadosan punapa dene pakaryan, punika kaanggep minangka sarana mangun cap-capan saperlu kangge sangsaya ngiyataken jati dhiri golonganipun, kadosta ing pamilihing lan panyerating tembung-tembung ingkang beda saha membat mentule pocapan.

 

Boten namung pamilihing saha panyerating tembung, i.e. ramadan, romadlon, ramadhan, hananging beda-beda anggenipun ngungelaken tembung-tembung wau ugi anggadhahi tujuwan ingkang sami. Cengkokipun priyantun cedhak karo watu adoh saka ratu boten sami kaliyan priyantun Wirobrajan, semanten ugi cengkok Kauman benten kaliyan Umbulharjo, upaminipun.

 

Ngendikanipun para jamhur tamtu boten sami kaliyan para cubluk. Amila, “mrana-mrene” boten sami kaliyan “ndhana-ndhene”; “sedekah” boten sami kaliyan “sodaqoh”, “musyawarah” benten kaliyan “musyawaroh”, “istirahat” genah boten sami kaliyan “istirohat”. Makaten ugi, “Industri defense kita memang tidak capable untuk mensupply demand akan weapon-weapon baru yang lebih sophisticated” punika boten sami kaliyan “Industri pertahanan kita memang tidak memiliki kemampuan untuk memasok permintaan akan persenjataan baru yang lebih canggih”.

 

Dados pamilihing lan pangrakiting tembung-tembung saha pocapanipun, punika saged kangge mratelakaken kinten-kinten saking pundi utawi kalebet golongan punapa tiyang wau lan punapa pakaryanipun. Tumraping tetiyang ing saknjawinipun golongan wau, pamilihing lan pangrakiting tetembungan saha pocapan lan seratanipun ingkang karaosaken werit, rungsit, lan remit, punika kaanggep aeng, nyleneh, mung gaya-gayaan, lan rinaos boten perlu, prayoginipun kagantos kaliyan tembung-tembung ingkang langkung prasaja lan gampil dipunmangertosi saben tiyang, kajawi manawi tembung-tembungipun pancen boten pinanggih ing basanipun piyambak.

 

Tumraping tetiyang ingkang rumaos kalebet ing golongan wau, cap-capan punika kosokwangsulipun malah sangsaya hangraket supeketaken anggenipun sami manjing raos kalebet ing antawisipun golongan wau, tundhonipun sangsaya ngiyataken jati dhirinipun, boten peduli tembung-tembung wau namung badhe adamel golongan sanes muyeg sarwa-sarwi gagap-gagap anggenipun merdeni suraosing tetembungan wau.

 

Lah, nggih ing riki punika nama basa ingkang tumindak minangka “bufflegab” utawi pepalang sesambaten  ingkang badhe sangsaya anebihaken pasrawungan antawisipun golongan satunggal lan sanesipun. Kamangka, srawung punika ingkang dados wigatining wigatos manawi badhe njejegaken adeging bebrayan. Pilih margi ingkang pundi?

back to the top